Hervorm de kerk, de inspiratie van Luther
miniconferentie 30 september Het Brandpunt, ter gelegenheid van het Lutherjaar

door Huib Klamer
2017 is het jaar waarin herdacht wordt dat Maarten Luther 500 jaar geleden 95 stellingen formuleerde tegen de aflaatpraktijken van de Rooms-Katholieke kerk en de aanzet gaf voor de hervorming. Wat betekent kerkhervorming nu? Deze vraag stond centraal op de miniconferentie op zaterdagmiddag 30 september in oecumenisch centrum Het Brandpunt, georganiseerd in samenwerking  met het Spiritueel Cultureel Centrum van de Franciscus Xaveriuskerk. “Hervorming is een doorgaand proces” zo leidde de conferentievoorzitter Wiena Bakker het thema in. Want de vraag blijft: wat is er nodig in onze tijd, wat zijn de uitdagingen voor geloofsgemeenschappen anno 2017?

Één van de inleiders, Rob Visser wierp voor 45 aanwezigen een nieuw licht op Maarten Luther: “Luther was er helemaal niet op uit om een nieuwe kerk te stichten. De dingen zijn hem overkomen. Als hij verzeild raakt in een hevig onweer en de bliksem inslaat, belooft de rechtenstudent om monnik te worden. Dat doet hij ook. Later wil hij in 95 stellingen zijn ei kwijt over de kerkelijke aflaatpraktijken. Maar dan komen er reacties, met name ook uit Rome, en die dringen Luther in het nauw.” Zijn officiële excommunicatie leidt tot protesten in Duitsland die uitmonden in het protestantisme. “De komst van Luther moet ook begrepen worden in zijn context” aldus één van de vijf stellingen van Visser, die als predikant vanuit het niets een gemeente stichtte in de nieuwe Amsterdamse wijk IJburg.” Dat hervorming een geboorteproces is in de tijd  blijkt ook uit het optreden van andere pleiters voor hervorming, zoals de humanist Erasmus en Johannes Hus”. Visser: “We moeten ook niet bang zijn voor hervorming. Je weet nooit waar je acties toe leiden. Laten we een voorbeeld nemen aan Luther”. Volgens een andere stelling van Visser moet hervorming meer dan ooit leiden tot een sterk maatschappelijk geëngageerde betrokkenheid.
De bekende katholieke ‘cultuur’theoloog Frank Bosman, in 2011 verkozen tot meest spraakmakende theoloog, was het in veel opzichten eens met Visser.  “De kerk hoeft er niet voor terug te schrikken om ‘met gezag’ over maatschappelijke kwesties standpunten in te nemen, maar moet dat wel doen met barmhartigheid.”  We hoeven ons over de kerk niet veel zorgen te maken aldus Bosman. “God heeft de kerk niet nodig, want God is al in de wereld. Alles in de werkelijkheid verwijst terug naar God.  Daarom “kunnen we God aanwijzen in de zwerver, het gepeste kind, de vluchteling. De klacht dat het zo slecht gaat met de kerk, is onnodig. Het redden van de kerk heeft niet de hoogste prioriteit. Die gedachte geeft lucht.” Want “de kerken  – en nog minder de kerkgebouwen –zijn geen doel op zichzelf maar hoogstens een middel om te wijzen op God.” Aldus Bosman.
Op de conferentie passeerden twee interessante voorbeelden van vernieuwing de revue. Allereerst pioniersplek De Amersfoortse Zwaan in de oude Lutherse kerk in de drukke  Langestraat, dat iedere zaterdag een programma aanbiedt rond drie thema’s: maatschappij, kunst en liturgie. Diederiek van Loo, als predikant verbonden aan De Zwaan, ziet twee modellen voor de kerk van de toekomst. Het ene model is dat van een onderneming die kwaliteitsproducten aanbiedt aan kritische consumenten. Het andere model is de leefgemeenschap, waarin mensen elkaar ontmoeten in het leven van alledag.
Het tweede voorbeeld van hervorming was Casella (‘huisje aan de weg’) in Hilversum, waar de zusters Augustinessen hun oude klooster hebben verlaten en in de natuur een nieuw retraitehuis hebben ingericht. Zuster Maria Leunissen vertelde dat ze zich richten op jongeren in de leeftijdsgroep tussen de 18 en 35 jaar. Jongeren kunnen in Casella stilte, gebed en ontmoeting ervaren.
Met al deze bagage toegerust werden de deelnemers aan de conferentie tenslotte uitgedaagd om zich te verbinden aan  één van de 10 stellingen die de inleiders over ‘kerkhervorming nu’ presenteerden. Daarover werd in groepjes geanimeerd doorgesproken. De middag heeft stof tot nadenken gegeven. Want hoe dan ook zal  hervorming  een vervolg krijgen in onze tijd. En deze conferentie mogelijk ook.

Huib Klamer is lid van de Programmaraad van het Spiritueel Cultureel Centrum (www.sccamersfoort.nl)

Stellingen van Rob Visser ( PKN-pionier predikant in Amsterdam IJburg, oprichter van Parentshouses (ook in Nieuwland))
1. Een her-vorming van een kerk/geloofsgemeenschap is het resultaat van een (geboorte)-proces in de tijd.

  1. De zure appel van een hervorming frustreert, maar stimuleert ook.
  2. Hervorming zal meer dan ooit moeten leiden dot een sterk maatschappelijk geëngageerde en politieke betrokkenheid.
  3. Hervorming gaat voorbij aan de arrogantie van het christendom, we ontmoeten elkaar als gelijke.
  4. De kerk moet zich binnenstebuiten keren en daarin moeten we durven mislukken.

 

 

Stellingen vab Frank Bosman (Rooms-Katholiek theoloog, auteur, verbonden aan de Universiteit van Tilburg)
1. Bijbelverhalen zijn meer dan de Sprookjes van Grimm.
2. Het siert de kerk om met gezag te spreken, ook over onze samenleving.
3. God heeft de kerk niet nodig.
4. De kerk heeft niet zichzelf als doel.
5. De kerk verzet zich tegen een platte werkelijkheid.