“Amersfoort is kampioen vrijwilligersstad”, zo zei Simone Kennedy, voorzitter van de Amersfoortse gemeenteraadsfractie van de ChristenUnie, op de eerste Xaveriuslezing over de Participatiemaatschappij op 28 januari . “Er zit veel kracht en potentieel bij burgers. Toen vluchtelingen naar Amersfoort stroomden meldden zich meer dan 200 vrijwilligers spontaan aan.” Maar bij intensieve zorg wordt de inzet van mantelzorgers en vrijwilligers lastiger, zo stelde de tweede inleider, Govert Buijs, hoogleraar sociale filosofie aan de Vrije Universiteit. Toch zijn er vaak creatieve mogelijkheden denkbaar. Een voorbeeld: benader in overleg met de zorgvrager mensen uit zijn of haar sociale netwerk en maak met hen een rooster. Dan kan toch zorg worden geleverd.

Veel van zulke ideeën om de zorg van onderop te organiseren passeerden de revue. Maar er zijn ook knelpunten volgens Buijs. “Vrijwilligers zouden soms een vergoeding moeten krijgen voor onkosten, bijvoorbeeld van reiskosten. En regels kunnen ook een belemmering vormen voor burgerinitiatieven. Kinderopvang zouden ouders best met elkaar kunnen organiseren maar zij missen dan de vereiste diploma’s.” Een gemeenschappelijke maaltijd kan een overtreding vormen voor de Warenwet. Kennedy pleitte in zulke gevallen voor burgerlijke ongehoorzaamheid. De nieuwe zorgwetten die op 1 januari 2015 van kracht werden, vragen om een nieuw mentaliteit bij burgers , maar ook bij zorgverleners en ambtenaren. Zorgverleners en ambtenaren moeten meer naar burgers luisteren.

Burgers kunnen er niet vanuit gaan dat de overheid en de professionals alles wel doen. Kerken doen al volop mee in de participatiemaatschappij. Zij zijn oefenplaatsen voor vrijwilligerswerk én grote toeleveranciers van vrijwilligers. Dat zal wel afnemen, als gevolg van vergrijzing en secularisatie.

Huib Klamer