Zaterdag 4 november 2017

Eerste bijeenkomst van het project De tien Woorden, aan de hand van het boek ”Erfenis zonder testament” van Maarten van Buuren en Hans Achterhuis.

Zie Actualiteit ‘Erfenis zonder testament’

Inleider: Maarten van Buuren, emeritus hoogleraar letterkunde Universiteit van Utrecht, auteur van diverse boeken op het gebied van literatuur, filosofie en geschiedenis.

 

 

Deze eerste bijeenkomst van de 10 geboden is een algemene inleiding: het ontstaan van de 10 geboden van Mozes (1500 v Chr.), en de op schrift stelling vele eeuwen later (7de eeuw v Chr.). De 10 geboden zijn ontstaan in een feodale samenleving, waarin de absolute vorst een contract sloot met zijn volk. Dit contract begon met de aanhef: “Dit zijn de woorden van de vorst”. Vervolgens werden de weldaden van de vorst beschreven om te eindigen met de verplichtingen voor het volk. Een kopie van het contract werd opgeborgen in een schrijn en elk jaar opnieuw voorgelezen. Doel van dit contract was het volk samen te binden. Het contract werkte als een soort Grondwet. De structuur van dit staatkundige contract ligt ten grondslag aan de 10 geboden van Mozes. De tekst – “Ik ben de Here uw God” – zet God neer als een vorst die een contract (verbond) aangaat met zijn volk. Deze God-vorst duldt geen goden naast zich.

De Nederlandse filosoof Spinoza (1632-1677) besteedde in zijn theologische-politieke traktaat veel aandacht aan de betekenis van de 10 geboden van Mozes in zijn tijd. Hij ziet God niet als een almachtige, die de schepping vanuit zijn machtspositie regeert (de transcendente God). God is voor hem de schepper, die woont in alles wat bestaat (natuur, materie, mens). God is in alles om ons aanwezig (de immanente God). Die aanwezigheid van God kunnen we ontdekken door waarneming via de zintuigen, door logisch nadenken en door onze intuïtie. De mens beschikt over het vermogen logisch na te denken. Deze kernkwaliteit geeft hem de vrijheid om zijn passies, zijn verlangens die in hem aanwezig zijn, om te zetten in actie, in handelen. Met deze kwaliteit beschikt de mens over de mogelijkheid, de potentie, de vrijheid om zich te verzoenen met de situaties waarin hij verzeild raakt. Door deze verzoening maakt de mens zich vrij vreugdevolle en tragische ervaringen eigen te maken en ermee te leven.

Wat het eerste gebod betreft: “ik ben de Heer, uw God” kan de mens zoeken in al het geschapene. Dus ook in zichzelf. Dit kan hij doen met zijn verstand, het logisch nadenken. Spinoza ziet als resultaat van dit zoekproces naar God, dat de mens in zichzelf de vrijheid kan ontdekken om zijn ervaringen, hoe noodzakelijk, hoe dwingend ook ervaren, zich eigen te maken. Of om met Maarten van Buuren te spreken: ware wijsheid is noodzaak (iets wat ons overkomt en wat we niet willen) om te buigen naar vrijheid (de ervaring je eigen maken).

Maarten van Buuren weet je op een boeiende, persoonlijke manier, mee te nemen naar zijn ontdekkingstocht wat de 10 geboden in onze tijd betekenen.

Phil Jacobs