Het derde gebod: Gij zult de naam van de Eeuwige, uw God, niet ijdel gebruiken’

woensdag 10 januari 2018

Derde bijeenkomst van het project De Tien Woorden aan de hand van het boek “Erfenis zonder testament” van Maarten van Buuren en Hans Achterhuis

Zie Actualiteit ‘Erfenis zonder testament’

Inleider: Arnold Schilder, voormalig directeur van de Nederlandse Bank, hoogleraar accountantscontrole. Hij studeerde theologie en economie.

 

Arnold Schilder begint met de vraag “wat staat er eigenlijk in de bijbel?” In het Hebreeuws staat er “Lóó tissaa et sjeem jahweh élohécha lashave”, vertaald: “niet verheffen de naam ‘Levende’, je God, om niets” (inhoudsloos, leeg, ijdel, vals, onecht, levenloos). In Exodus is de context van de 10 geboden organisatie, bestuur en rechtspraak, maar ook hartstocht, passie. Want zijn het wel ge/verboden, of is het een ‘regelrechte liefdesverklaring’ van God aan Israël? Het gaat om eerlijk en integer met elkaar omgaan. Respect voor de Levende in ons, voor goede krachten.

Mensen openbaren zich in hun handelen in het netwerk van menselijke betrekkingen. Dat geeft ook macht met de daarbij komende gevaren. De belofte, de eed, moet deze gevaren (gedeeltelijk) tegengaan. Met de eed leg ik mij naar anderen vast, en dat genereert vertrouwen. Schilder vat samen: “de Naam is (van) de Levende. Gebruik die Naam gepast, ‘eerbiedig’, ten dienste van echtheid, heelheid, betrouwbaarheid, vertrouwen in de relatie met anderen, onze samenleving”. Het derde gebod gaat over veel meer dan een valse eed: het roept om echt Leven, het Leven naar kernwaarden die fundamenteel zijn voor onze onderlinge betrekkingen.

Hoe passen bankiers- en accountant eed (waaraan Van Buuren en Achterhuis refereren in hun boek) daarin? De bankiers-  en accountants eed zijn ingevoerd als één van de reacties op brede maatschappelijke kritiek en vertrouwenscrisis rondom banken, en is ingebed in een breed scala van maatregelen. Toekomstgericht Bankieren (2014) van de Nederlandse Vereniging van Banken is een pakket, bestaande uit een Maatschappelijk Statuut, de Code Banken en de aan de bankiers eed verbonden gedragsregels. Deze omvatten kernwaarden als integriteit, zorgvuldigheid, klantbelang centraal, geheimhouding, kennis niet misbruiken, verantwoordelijkheid voor de samenleving en bevorderen van vertrouwen. Monitoring gebeurt intern en extern. Er is een tuchtcommissie die sinds december 2016 negen beroepsverboden heeft uitgesproken. Er is een algehele “cultuurverandering” gaande richting integriteit en verantwoording afleggen, die o.a. zichtbaar is in de jaarlijkse  “week van de waarden” (Rabo) , dilemmatrainingen, contacten met de Consumentenbond, en als symbool voor het kritisch naar jezelf kijken een grote spiegel in de hal van de NIBC (ook een bank) met handtekeningen van alle bankmedewerkers. Nederland is met deze maatregelen  internationaal koploper en krijgt daarvoor veel belangstelling uit het buitenland.

Er volgt een levendige discussie over de vraag of de bankiers eed echt helpt, mede door opmerkingen over Nederland als belastingparadijs en de rol van grote accountantskantoren daarbij, de vraag of bankieren niet ook een “gewoon” bedrijf is, en hoe kan worden voorkomen dat de bankiers- en accountants eed niet meer dan een cosmetische maatregel is. Er is veel in gang gezet, maar er is ook nog een hele weg te gaan. Want het vertrouwen is nog niet hersteld, zo bleek uit de discussie.