‘Gij zult niet doden

Donderdag 26 april 2018

Zesde bijeenkomst van het project De Tien Woorden aan de hand van het boek “Erfenis zonder testament” van Maarten van Buuren en Hans Achterhuis

Zie Actualiteit Erfenis zonder testament

Inleider: Niels Morpey, directeur vormingscentrum Beukbergen van  de diensten Geestelijke Verzorging, eerder pastor Franciscus Xaverius in Amersfoort.

Niels vertelt over het werk van Geestelijke Verzorging in de Krijgsmacht en het werk dat hij doet als directeur. In dit kader vermeldt hij de drie hoofdtaken van Defensie:

  • beschermen van het eigen grondgebied en dat van bondgenoten;
  • bevorderen van de (internationale) rechtsorde en stabiliteit;
  • leveren van bijstand bij rampen en crises.

Niels richt zich wat betreft het zesde gebod op de tweede taak: Militaire Missies waar Nederland aan deelneemt. De Geestelijke Verzorging bereidt militairen voor op uitzending en de invloed die gebeurtenissen op hen persoonlijk kunnen hebben. Een tweede taak ligt op het gebied van begeleiding tijdens de uitzending naar een gebied waar grote spanningen zijn. Een derde opdracht is teruggekeerde militairen helpen bij de verwerking van hun ervaringen in oorlogsgebieden.

Eerst enkele filosofische beschouwingen om kaders aan te geven omtrent de aspecten die een rol spelen wanneer we het hebben over ‘Gij zult niet doden’.

  • Thomas Hobbes (*1588) schrijft het volgende over de politieke verhoudingen in de samenleving: de koning heeft de absolute macht en het is zijn taak om de goede orde in de samenleving te handhaven. De macht voor een geordende samenleving ligt bij de koning, die de absolute macht heeft.
  • Spinoza (*1632) denkt heel anders over hoe een geordende samenleving te bereiken en te behouden: samenwerken met anderen is essentieel om die samenleving te beschermen tegen een vijandige omgeving. Vanaf die tijd kent Nederland een traditie van bescherming van burgerrechten.
  • René Girard (*1923) stelt dat geweld de oorzaak van alles is. Hij onderbouwt deze stelling met twee redeneringen omtrent het leren van mensen:

+ wij volgen andere mensen na; geweld van de mens wordt nagebootst (nimesis)

+ de mens projecteert zijn schuld op een ander mens, veelal de zwakste (zondebok).

Beide manieren leiden gemakkelijk tot rivaliteit: wie is de sterkste? Geweld.

  • Georges Bataille (*1897) zegt dat de mens behoefte heeft aan regels, behoefte aan een ethiek om zich te beschermen. Tegelijkertijd tracht de mens zichzelf te overstijgen, wil hij zich aan de beknelling van regels onttrekken. Tijdelijk overstijgt de mens zichzelf in extase, in verslaving aan drank of verdovende middelen. De dood is een definitieve overstijging van zichzelf.

 

Hierna richt Niels zich op praktijkvoorbeelden en ontstaat er een discussie. Omdat de Nederlandse Krijgsmacht veel waarde hecht aan bescherming van burgerrechten neemt Nederland intensief deel aan vredesoperaties in met name Azië en Afrika. Na de ervaringen in Srebrenica besteedt Beukbergen veel aandacht aan de geestelijke vorming van militairen die gericht is op zelfreflectie van de deelnemende militairen om hun geweten te scherpen. Belangrijk in die vorming is de theorie van Levinas (*1906): ieder mens is een mens. Kijk de ander aan in zijn gelaat. Dan zie je iemand, die een mens is ook al kan hij verschrikkelijke dingen gedaan hebben. Taal/contact biedt de mens de mogelijkheid de ander te ontmoeten, te zien wie hij is.